ХҚЕС бойынша активтердің құнсыздануын тестілеу: қашан қажет және қалай жүргізіледі

Нарықтардың жоғары құбылмалылығы, пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруі, технологиялық трансформациялар және инвесторлар талаптарының артуы жағдайында активтердің құнсыздануы мәселесі ХҚЕС бойынша қаржылық есептіліктің маңызды бағыттарының біріне айналып отыр.

Активтердің құнсыздануын тестілеу қаржылық есептілікте көрсетілген активтердің құны олардың өтелетін құнынан асып кетпегенін анықтауға мүмкіндік береді. Тестілеу нәтижелері ХҚЕС бойынша қаржылық есептілікті дайындау үшін ғана емес, сонымен қатар басқарушылық шешімдер қабылдау, қаржыландыру тарту және инвесторлармен қарым-қатынас жасау үшін де маңызды болуы мүмкін.

PKF Consulting Kazakhstan мамандары ХҚЕС талаптарына сәйкес активтердің құнсыздануын тестілеу бойынша жобаларды іске асыруда тәжірибеге ие. Осы мақалада біз активтердің құнсыздануын тестілеуді қандай жағдайларда жүргізу қажет екенін, оның бизнес үшін қандай артықшылықтары бар екенін және оны орындау кезінде қандай ерекшеліктерді ескеру маңызды екенін қарастырамыз.

IAS 36 стандарты бойынша активтердің құнсыздануын тестілеу дегеніміз не?

Активтердің құнсыздануын тестілеу — бұл IAS 36 «Активтердің құнсыздануы» халықаралық қаржылық есептілік стандартымен орындалатын рәсім. Тесттің негізгі мақсаты активтің немесе активтер тобының баланстық құны олардың өтелетін құнынан асып кетпейтінін анықтау болып табылады.

Егер компания активтерді оларды пайдалану немесе сату арқылы алуға болатын сомадан жоғары құнмен есепте көрсетсе, құнсызданудан болған залалды мойындау қажеттілігі туындайды.

Басқаша айтқанда, ХҚЕС бойынша активтердің құнсыздануын тестілеу қаржылық есептілікте бизнестің және оның активтерінің құны шынайы көрсетілгенін растауға мүмкіндік береді.

Активтердің құнсыздануын тестілеуді қашан жүргізу қажет?

IAS 36 стандартына сәйкес гудвилл және пайдалы қызмет ету мерзімі анықталмаған материалдық емес активтер құнның төмендеу белгілерінің бар-жоғына қарамастан жыл сайын міндетті түрде тестіленуге тиіс.

Негізгі құралдар мен пайдалы қызмет ету мерзімі анықталған материалдық емес активтер үшін тестілеу құнсыздану белгілері болған жағдайда жүргізіледі.

Мұндай белгілерге мыналар жатады:

• қаржылық нәтижелердің төмендеуі;
• нарықтық конъюнктураның нашарлауы;
• пайыздық мөлшерлемелердің өсуі;
• бәсекелестік ортаның өзгеруі;
• негізгі клиенттердің жоғалуы;
• активтердің технологиялық тұрғыдан ескіруі;
• бизнес стратегиясының өзгеруі.

Гудвиллге ерекше назар аударылады. Ол ақша ағындарын қалыптастыратын бірліктер (CGU) немесе бизнесті сатып алу нәтижесінде оған жатқызылған CGU топтары деңгейінде тестіленеді.

Активтердің құнсыздануын тестілеудің артықшылықтары

ХҚЕС бойынша активтердің құнсыздануын тестілеу — бұл IAS 36 стандартының талаптарын орындау ғана емес. Құнсыздануды тестілеу бизнес пен активтердің экономикалық құнындағы өзгерістерді уақтылы көрсетуге мүмкіндік береді. Амортизацияны механикалық түрде есептеуден айырмашылығы, бұл тәсіл қаржылық есептілікті пайдаланушыларға компанияның нақты жағдайы мен оның даму перспективалары туралы анағұрлым өзекті ақпарат береді.

Құнсыздануды тестілеу:

• қаржылық есептілікте көрсетілген активтер құнының негізділігін растауға;
• жекелеген активтердің немесе бизнес бағыттарының экономикалық тиімділігінің төмендеуін уақтылы анықтауға;
• инвесторлар, кредиторлар және басқа да мүдделі тараптар үшін қаржылық ақпараттың ашықтығын арттыруға;
• ХҚЕС бойынша есептілікті дайындау және аудиттен өту кезінде қосымша сенімділік алуға;
• болашақта қаржылық есептілікті елеулі түзету тәуекелін төмендетуге мүмкіндік береді.

Инвесторлар мен кредиторлар үшін тестілеу нәтижелері инвестициялардың тиімділігі мен сатып алынған активтердің сапасын бағалаудың маңызды көрсеткіші болып табылады. Ал компания басшылығы үшін бұл рәсім бизнес бағыттарының тиімділігінің төмендеуін анықтауға және стратегиялық шешімдерді уақытылы қабылдауға көмектеседі.

Активтердің құнсыздануын тестілеудің ерекшеліктері және жиі кездесетін қателіктер

Әдістеменің қарапайым болып көрінуіне қарамастан, құнсыздану бойынша жобалар ХҚЕС аясындағы ең күрделі бағалау тапсырмаларының қатарына жатады.

PKF Consulting Kazakhstan бағалаушысы және 20 жылдан астам тәжірибесі бар маман Татьяна Галянинаның айтуынша, құнсыздануды тестілеу кезінде кездесетін негізгі қиындықтардың бірі — шынайы қаржылық болжамдарды әзірлеу және негізгі алғышарттарды негіздеу.

«Көптеген компаниялар ішкі бюджеттер мен даму жоспарларына сүйенеді. Алайда IAS 36 мақсаттары үшін бұл болжамдардың нарықтық жағдайға қаншалықты сәйкес келетінін бағалау маңызды. Құнсыздану тесті бизнес-жоспарды тексеру емес. Оның міндеті — негізделген және расталған алғышарттар негізінде активтердің өтелетін құнын анықтау», — дейді Татьяна Галянина.

Тәжірибеде келесі мәселелерге ерекше назар аудару ұсынылады:

• компанияның қаржылық болжамдарының шынайылығы;
• жоспарланған өсу қарқынының нарықтық жағдайларға сәйкестігі;
• салалық және макроэкономикалық факторлардың ескерілуі;
• ақша ағындарын қалыптастыратын активтер немесе активтер топтарының дұрыс анықталуы;
• қолданылатын алғышарттардың ішкі және сыртқы ақпарат көздерімен расталуы.

Татьяна Галянинаның айтуынша, қазақстандық компаниялар үшін қосымша қиындық салалық ерекшеліктерді, шикізат бағаларының ауытқуын және бизнес пен активтердің құнына әсер ететін басқа да макроэкономикалық факторларды ескеру қажеттілігі болуы мүмкін. Ал халықаралық компаниялар топтары үшін көпдеңгейлі корпоративтік құрылымдар, бірнеше юрисдикцияны талдау және сыртқы аудиторлармен тәсілдерді келісу қосымша күрделілік туғызады.

PKF Consulting Kazakhstan компаниясының ХҚЕС мақсатындағы бағалау тәжірибесі

PKF Consulting Kazakhstan мамандары ХҚЕС мақсаттарына арналған бағалау жобаларын, соның ішінде IAS 36 талаптарына сәйкес активтердің құнсыздануын тестілеуді тұрақты түрде жүзеге асырады.

Активтердің құнсыздануын тестілеу бойынша жұмыстардың нәтижелері бойынша Ақтөбе облысындағы мұнай өндіру саласының ірі компанияларының бірі — «ҚазақОйл Ақтөбе» ЖШС PKF Consulting Kazakhstan мамандарының жоғары кәсіби деңгейін және көрсетілген қызметтердің сапасын атап өтті.

Компанияның ұсынымхатында ынтымақтастық нәтижелері стратегиялық маңызды басқарушылық шешімдер қабылдау үшін қажетті негізделген және сенімді деректер алуға мүмкіндік бергені көрсетілген. Сондай-ақ дайындалған материалдардың аудиторлық рәсімдер барысында сәтті қолданылғаны және халықаралық аудиторлық компаниялардың бірі — KPMG тарапынан қабылданғаны атап өтілген.

«ҚазақОйл Ақтөбе» ЖШС PKF Consulting Kazakhstan компаниясын корпоративтік қаржы және ХҚЕС мақсатындағы бағалау саласындағы сенімді, білікті және кәсіби серіктес ретінде ұсынады.

Активтердің құнсыздануын тестілеуге және ХҚЕС мақсатындағы бағалауға тапсырыс беру

Егер сіздің компанияңыз ХҚЕС бойынша қаржылық есептілік дайындаса, аудиттен өтсе немесе қаржылық есептілік мақсатында активтерді бағалауды жоспарласа, PKF Consulting Kazakhstan мамандары сізге көмектесуге дайын.

Бизнесті бағалау, қаржылық модельдеу, корпоративтік қаржы және ХҚЕС талаптары салаларындағы тәжірибеміздің үйлесімі бізге қаржылық есептілікті дайындау, аудиторлармен қарым-қатынас жасау және стратегиялық басқарушылық шешімдер қабылдау кезінде сенімді құрал бола алатын нәтижелер ұсынуға мүмкіндік береді.

Жобаңызды талқылау және ХҚЕС мақсатындағы бағалау мен активтердің құнсыздануын тестілеу бойынша кәсіби кеңес алу үшін бізбен хабарласыңыз.